گفت و گو با صادق زاده

مدیرکل بهزیستی استان کرمان در گفتگوی اختصاصی با «کرمان امروز» به مناسب روز جهانی توان یابان:

مطالبه گری و افزایش روحیه اجتماعی توان یابان باید در اولویت باشد

گزارش:
سعید احمدی

اشاره
کمتر کرمانی است که با خدمات دکتر عباس صادق زاده و سوابق درخشان ایشان در دوره مدیریت خود بر سازمان بهزیستی استان کرمان آشنا نباشد. یکی از مدیرانی که پس از روی کار آمدن دولت تدبیر و امید، به معنی واقعی بذر امید و سرسبزی را در دل بسیاری از مددجویان این سازمان ایجاد کرده است. سازمانی که بسیاری از آسیب دیدگان اجتماعی همچون معلولان، زنان سرپرست خانوار، کودکان بی پناه، نوجوانان قربانی، جوانان معتاد و سرخورده و پیران رانده شده را تحت حمایت خود قرار داده است تا حداقل از نظر قانونی افرادی همچون ناپدری ستایش در رفسنجان و همسر اعظم در مشهد نتوانند بیشتر از این آتش روی این زخم های کهنه بگذارند. پیگیری و به سرانجام رساندن طرح عظیم مشاوره و آزمایشات ژنتیک یکی از نمونه های بارز خدمات این فرد است که نشان داد این مدیر قصد آهسته آمدن و آهسته رفتن ندارد. با ریشه مشکلات به خوبی آشنا است و اقدامات ریشه ای را بهتر از اقدامات عوام فریبانه می پسندد. به مناسبت 12 آذر، روز جهانی معلولان فرصتی دست داد تا درباره برخی از مهمترین مشکلات این افراد با ایشان گفت و گویی داشته باشیم. یک هفته قبل از انجام این گفت و گو، نظر عده ای از معلولان را جویا شده بودیم و جالب اینکه همه این افراد شرایط نامناسب شهر را یکی از مهمترین دغدغه های خود اعلام کرده بودند. از عابر بانک هایی که روز به روز به سقف بانک ها نزدیک تر می شود، اتوبوس هایی که برای معلولین نیست، پیاده روهایی که برای افراد سالم نیز نامناسب است، رمپ هایی که استفاده از آن ها کمای عمیق را به دنبال دارد و ده ها مشکل دیگری که کاملا مشهود است و این سوال را در ذهن ایجاد می کند که آیا ناظری که پایان کار به این ساختمان ها می دهد کوهنورد است یا کور؟ این موارد را به عنوان دغدغه با مدیر کل بهزیستی در میان گذاشتیم و ایشان اینگونه گلایه ها و سخنان خود را آغاز کرد: قبل از هر چیز از شما خبرنگار کرمان امروز تشکر می کنم که در حال پیگیری دغدغه های معلولان استان کرمان هستید. باید گفت که فقط معلولین نیستند که نیاز به مناسب سازی زیرساخت های شهری برای حضور در اجتماع دارند. بلکه سالمندان، زنان باردار و بسیاری از اقشار جامعه برای حضور در اجتماع و برخورداری از حقوق شهروندی در گام اول باید بتوانند به راحتی در شهر رفت و آمد داشته باشند. از سوی دیگر یکی از نشانه های مهم انسانیت، داشتن حس اجتماعی در مقابل تمامی افراد جامعه و به ویژه گروه های آسیب پذیر است. معلولین ده درصد از افراد جامعه را تشکیل می دهند و بزرگترین اقلیت بسیاری از کشورها و از جمله کشور ما این افراد هستند. از همین رو تمامی مسئولان و تک تک افراد جامعه باید در مرحله اول حقوق طبیعی و اساسی این افراد که در قانون به آن اشاره شده است را بدانند و سپس اگر واقعا خود را انسانی اجتماعی می دانند این حقوق را رعایت کنند. تمامی افرادی که در زمینه ساخت و سازهای شهری نقش دارند باید به این درک برسند که قرار است افراد توان یاب نیز از این زیرساخت های شهری استفاده کنند. به عنوان مثال مدیر یک فروشگاه بزرگ و حتی کوچک با ساخت یک رمپ ساده و استاندارد هم به جامعه خدمت می کند و هم در مقابل از نظر اقتصادی بیش از ده درصد مشتری بیشتری جذب می کند و یا متولی ساخت محل یک عابر بانک اگر خود را ویلچر نشین تصور کند، بسیار بعید است که آن دستگاه را در فاصله دومتری از زمین قرار دهد. با این حال قانون اساسی کشور نیز به مناسب سازی شهرها تاکید داشته است و طبق قانون تمامی دستگاه های دولتی و به ویژه شهرداری که به عنوان مهمترین متولی ساخت محیط شهری مسئولیت مستقیم دارد، موظف اند که بدون هیچ گونه عذری در زمینه مناسب سازی شهرها اقدام کنند. با این حال از آنجا که این وظیفه متاسفانه تاکنون آنچنان که باید و شاید به خوبی انجام نشده است و حتی در برخی مکان ها رمپ هایی غیر استاندارد و خطرآفرین ساخته شده است، طبق بند دوم قانون جامع حمایت از حقوق معلولان که در آن به مناسب سازی محیط های عمومی تاکید ویژه ای شده است ( بخش هایی از این قانون در حال بررسی و تصویب در مجلس شورای اسلامی است) ما نیز مدتی است که در این زمینه ورود کرده ایم. نتیجه اینکه تمامی ساختمان ها و مکان های عمومی که از این پس ساخته خواهند شد، باید به صورت صد درصد و با استانداردهای لازم مناسب سازی شوند. کارشناسان و ناظران نظام مهندسی و شهرداری نیز از این پس باید با جدیت بیشتر بر مناسب سازی ساختمان هایی که عمومیت دارند ( آپارتمان های مسکونی، مراکز تجاری، درمانی، پارک ها و ...) نظارت داشته باشند و به هیچ وجه حق ندارند که به ساختمان هایی که این اصول را رعایت نکرده باشند، پایان کار دهند. علاوه بر این طبق جلساتی که با شهرداری داشته ایم، آن ها پذیرفته اند که با سرعت بیشتر مناسب سازی محیط های عمومی که پیش از این ساخته شده است را انجام دهند.
لزوم تشکیل گروه های مردمی
صادق زاده در ادامه برای برطرف شدن مشکلات معلولان یک پیشنهاد بسیار جالب را مطرح کرد و آن اینکه اگر معلولان واقعا قصد برطرف شدن مشکل مناسب سازی شهر و سایر مشکلات خود را دارند این اقدام را عملی کنند. وی در این زمینه گفت: بدون شک تشکیل گروه های مردمی معلولین و مطالبه گری های منطقی این افراد صدها برابر اثر بخش تر و موثر تر از پیگیری امثال بنده در این زمینه است. چند سال قبل بنده در سوئد شاهد تجمع گروهی از معلولان در یک منطقه مسکونی بودم. قضیه از این قرار بود که یکی از معلولین ساکن آنجا هنگام خروج از خانه به علت شیب تند کوچه موفق به کنترل اتومبیل خود نشده و احتمال سقوط وی به دریاچه ای در آن محل می رفته است. در حالی که برای این معلول حادثه جانی و مالی نیز ایجاد نشده بوده، اما گروه های مردمیِ معلولین، با تجمع خود شهردار و مسئولان آن منطقه را مجبور به عذرخواهی و مناسب سازی کوچه از همان روز کردند. جالب اینکه شش ماه بعد تمامی کوچه های آن شهر مناسب سازی شد. بدون شک معلولین استان کرمان و سایر استان ها نیز اگر می خواهند که حقوق اساسی آن ها از سوی جامعه رعایت شود و مشکلات آن ها به جدیت پیگیری شود باید با جدیت بیشتری به سوی تشکیل چنین انجمن هایی گام بردارند. مثلا اگر پنجاه معلول با ویلچر قرار بگذارند که در یک اقدام هماهنگ از پیاده روهای اصلی شهر عبور کنند و از شهردار یا استاندار نیز بخواهند که با یک ویلچر آن ها را همراهی کند، بدون شک در مناسب سازی آن منطقه یک گام اساسی و فوری برداشته خواهد شد که شاید هیچ مدیری آن قدرت را نداشته باشد. در این راستا ما با راه اندازی گروه هایی همچون معلولین در کنار استاندار، اقدامات اولیه را انجام داده ایم. با این حال این عزیزان باید توجه داشته باشند که اگر در این گروه ها فقط به دنبال این باشیم که دیگران بیایند و مشکلات را حل کنند و یا موارد مشابه به نتیجه پایداری نخواهیم رسید. بهتر است در این گروه ها به جای اینکه بگوییم فلان کار را برای ما انجام دهید، همگی بگویند که می خواهیم این کار را انجام دهیم و با حرکت جدی تر مسئولان را با خود همراه کنیم. امیدواریم مدیران این گروه ها و اعضای فعال تر هر چه زودتر از این فرصت در راستای تشکیل تشکل های حضوری و مقتدرانه استفاده کنند.
بعضی معلولان الگو هستند
دکتر صادق زاده پیشنهادی برای ارتقای کارایی گروه ها نیز داد و آن اینکه: کارگروه های تخصصی همچون مسکن معلولان، شغل، مناسب سازی محیط، مسکن، بیمه و درمان، ازدواج و سایر کارگروه ها به مراتب تاثیر بیشتری خواهد داشت. یکی از مهمترین برنامه های بهزیستی برای سال آینده نیز تشکیل و سامان دهی همین گروه ها است که امیدواریم با همکاری خود این افراد هر چه سریع تر شاهد آن باشیم. وی در ادامه بهترین الگو برای معلولان جامعه را خود آن افراد و ورزشکاران عضو این خانواده دانست و افزود: خوشبختانه تعداد زیادی از معلولان ما با افتخارات خود حتی الگویی برای افراد سالم جامعه نیز شده اند. ما در خانواده بهزیستی معلولانی را داریم که امروز دکتری ژنتیک و حقوق از دانشگاه های معتبری همچون سوربن فرانسه دارند و یا نمونه بارز آن درخشش ورزشکاران پارالمپیکی که با کمترین امکانات باعث شدند ؛ افراد سالم و مسئولان کشور به خود ببالند. در حالی که ورزشکاران سالم با میلیاردها تومان سرمایه و بسیاری امکانات دیگر فقط سرخوردگی جمعی را بیشتر کردند. این ورزشکاران، دانشمندان، هنرمندان و سایر چهره های موفق خانواده بهزیستی بهترین الگو برای تمامی معلولین کشور هستند. این افراد همگی روحیه انجام کار را داشته اند و برای گام برداشتن منتظر کمک بهزیستی نبودند. شاید اگر بخواهیم کمک واقعی و پایدار به یک معلول داشته باشیم، چیزی بهتر از شغل برای این افراد نباشد، چرا که در تحقیقات میدانی خیلی از این افراد داشتن شغل را آرزویی برای خود می دانستند و بعضی نیز شغل را معادل زندگی جدید قلمداد می کردند. جالب اینکه بسیاری از این افراد نیز به حداقل شغل ها نیز راضی بودند. بسیاری تخصص های فنی نیز داشتند و حاضر بودند که با افراد سالم در آن زمینه رقابت داشته باشند. در این مدت کارفرماهایی را نیز مشاهده کردیم که با دادن میزان حقوقی همچون صد هزار تومان در ماه در عوض 8 تا 9 ساعت کار روزانه ثابت کرده بودند که هیچ بویی از انسانیت نبرده اند.
مشکل اشتغال
برخی از مشکلات توان یابان در زمینه اشتغال را با مدیر کل بهزیستی در میان گذاشتیم و وی در پاسخ به ما گفت: در بحث اشتغال باید به دو بخش اشاره کرد؛ بخش اول شامل استخدام های دولتی است که پس از این همه پیگیری در سطح کشور، طبق قانون باید سه درصد استخدام های سازمان های دولتی به معلولان تعلق داشته باشد. هر چند که این درصد بسیار ناچیز است. با این حال متاسفانه برخی سازمان ها همین قانون را نیز نایده می گیرند. با این حال بنده برای دفاع از حقوق معلولین تحصیل کرده و دارای شرایط استخدام نهایت تلاش خود را داشته ام و با جدیت در این زمینه نظارت داشته ام که خوشبختانه این پیگیری ها تاثیرات قابل توجهی در استان داشته است. اما حتی اگر تمامی سازمان ها در این زمینه همکاری لازم را داشته باشند و قانون را رعایت کنند، باز با تعداد بسیار زیاد معلولان استان این درصد کمک چندانی نمی تواند به حل معضل بیکاری معلولان داشته باشد. از همین رو بنده بر این عقیده هستم که بیشتر باید در بخش دوم اشتغال زایی معلولین متمرکز شویم و آن توانمند سازی معلولین و ایجاد شرایطی برای اشتغال زایی این افراد است. مشاغل خانگی، کارگاه های کوچک و به طور کلی شغل های کوچک و پایدار یکی از برنامه های مهم بهزیستی هم برای معلولان و هم برای سایر مددجویان است. در این زمینه ما با برگزاری کارگاه های آموزشی و توانمند سازی چند سال گذشته چهار هزار نفر معلول و دیگر مددجویان را به بانک معرفی کردیم. بانک نیز متعهد شده بود که حداقل 73 میلیارد و 100 میلیون تومان به این افراد وام دهد. با این حال بانک متاسفانه به بهانه های واهی همچون نداشتن دو ضامن کارمند و دیگر سنگ اندازی های رایج برای افراد کم بضاعت، هنوز بیشتر از 39 میلیارد تومان پرداخت نکرده است و به همین دلیل واهی صدها معلول چندین سال است که با چشم انتظاری و فقر روزگار خود را سپری می کنند. بنده این موضوع را با معاون اول رییس جمهور آقای جهانگیری در میان گذاشتم و امید است که استاندار محترم نیز با جدیت این موضوع را پیگیری کنند. چرا که اتلاف حتی یک ساعت زمان در این زمینه می تواند منجر به عواقب ناخوشایندی برای مددجویان و اجتماع باشد.
بعضی شهروندان از طریق تماس با «کرمان امروز» درباره مبحث ژنتیک بر این عقیده بودند که بهزیستی هیچ کمکی در زمینه تامین هزینه های غربالگری جنین به آن ها نمی کند. این موضوع توسط مدیرکل بهزیستی استان تکذیب شد و ایشان در این زمینه اینگونه توضیح داد: در زمینه مشاوره های ژنتیک همانگونه که پیش از آن نیز روزنامه کرمان امروز اطلاع رسانی داشته است، بهزیستی استان کرمان اقدامی انجام داد که می تواند حتی به عنوان بهترین طرح اقتصاد مقاومتی استان معرفی شود. چرا که تولد هر کودک معلول هزینه های سنگینی را برای دولت خواهد داشت. استان کرمان به عنوان پایلوت طرح اجباری کردن آزمایشات ژنتیک و تمامی امور مشاوره ای در این زمینه اقدامات افتخار آمیزی را انجام داده است. این طرح در حال حاضر در استان کرمان در حال اجرا است و از نظر کشوری نیز چهارمین مرحله خود را سپری کرده است و با قول هایی که امروز نمایندگان کرمان در مجلس به بنده دادند قرار شد که به زودی این طرح مراحل نهایی خود را در مجلس سپری کند. از سال گذشته تا به امروز 38 درصد آزمایشات ژنتیک و 53 درصد مشاوره ژنتیک در استان کرمان رشد داشته است که این موضوع موفقیتی بسیار بزرگ برای استان محسوب می شود. در نتیجه این آزمایشات در همین سه ماه گذشته قریب به 20 سقط جنین با نظر متخصصان زیر نظر بهزیستی در کرمان انجام شده است که اگر این طرح نبود این کودکان معلول به دنیا می آمدند. بنده از همین روزنامه مجددا اعلام می کنم که هزینه مشاوره ژنتیک کاملا رایگان خواهد بود و از همه زوج ها این درخواست را دارم که در صورت تصمیم به ازدواج و یا بارداری به مراکز ما مراجعه کنند. در زمینه آزمایشات ژنتیک نیز اگر مشاوان ما احتمال خطر بدهند، برای مردم کم بضاعت حداقل پنج میلیون تومان وام بلاعوض در نظر گرفته ایم و از سایر خانواده ها نیز نصف این مبلغ دریافت می شود. ضمن اینکه در شرایط خاص نیز ما حتی تا سقف 15 میلیون تومان نیز می توانیم در این زمینه کمک بلاعوض داشته باشیم. در زمینه غربالگری نیز غربالگری بینایی و شنوایی که پنج هزار تومان بیشتر هزینه ندارد. هزینه غربالگری جنین را نیز در صورتی که مشاوران ما احتمال خطر بدهند و یا اگر در خانواده ای سابقه تولد فرزند معلول وجود داشته باشد، صد درصد این هزینه را نیز پرداخت خواهیم کرد و خواهش ما از مردم استان این است که به هیچ وجه به دلایل مالی آینده فرزند خود را با خطر مواجه نکنند. بعضی از معلولان از بیمه خانواده های خود استفاده می کنند و سازمان بهزیستی نیز تمامی معلولان را تحت پوشش بیمه سلامت قرار داده است و در این زمینه سهم عمده هزینه ها را پرداخت می کند. در زمینه مسکن ما در حد توان خود اقداماتی را داشته ایم. با این حال هنوز هم برخی خانواده ها در شرایط نامناسبی قرار دارند که امید است هر چه زودتر به وضعیت مطلوب تری برسیم.
پس از این با در میان گذاشتن وضعیت روحی و روانی خانواده های معلولین و همچنین ناآگاهی و دید نادرست سایر افراد جامعه از دکتر صادق زاده خواستیم که در باره آموزش های عمومی و تخصصی به ویژه از طریق رسانه های جمعی برنامه های خود را اعلام کندکه وی گفت: حجم کار وسیع است و همکاری ها نیز باید وسیع باشد. در زمینه آموزش ما دو نوع آموزش عمومی و آموزش های توانبخشی و توانبخشی مطابق با محیط (CBR) را داریم که در هر دو زمینه کارشناسان ما آمادگی کامل را دارند که از طریق صدا و سیما و سایر رسانه ها آگاهی بخشی لازم را به مردم داشته باشند. طبق قانون در هفته دو ساعت از برنامه های صدا و سیما باید به معلولین پیدا کند. با این حال بنده در این شرایط به قدر وسع خود از سایت ها، نشریات، تریبون نماز جمعه و سایر تریبون ها، رسانه ها و هر چه در اختیار داشته ام، سعی کرده ام که استفاده لازم را در زمینه اطلاع رسانی داشته باشم. اخیرا تفاهم نامه جدیدی با صدا و سیمای مرکز کرمان نیز داشته ایم که انشالله با همکاری صدا و سیما این امر تا پایان سال محقق خواهد شد. ما باید دید بسیاری از معلولین را کاملا عوض کنیم تا از این حالت انزوا خارج شوند و بیش از پیش در اجتماع حضور داشته باشند. خانواده های این افراد و سایر افراد جامعه نیز نیاز به آموزش های مختلف دارند که رسانه هایی مثل صدا و سیما و نشریات باید با جدیت بیشتری در این زمینه همکاری داشته باشند.
سخن پایانی دکتر صادق زاده در این گفتگو نیز چنین بیان شد: پیشگیری از معلولیت و توانمند سازی معلولان مهمترین و اصلی ترین برنامه های ما در سال آینده و محور اصلی کار ما خواهند بود. برای اجتماعی شدن این افراد و بالا بردن روحیه مطالبه گری منطقی آن ها نیز به صورت کامل از برنامه تشکیل انجمن های مردمی معلولین حمایت خواهیم کرد تا در کنار این عزیزان سال آینده بیش از پیش برای جامعه و این خانواده موثر و مثبت باشیم.