بزرگداشت حافظ در کرمان

گزارش اختصاصی«کرمان امروز» از مراسم گرامیداشت حافظ شیرازی در کرمان؛

حافظ؛ استاد ساختار گرایی و اصطلاحات خاص

گزارش:
سعید احمدی

اشاره:
آیین گرامیداشت بزرگترین غزل سرای فارسی، لسان الغیب، ترجمان الاسرار خواجه حافظ شیرازی، این شاعر پرآوازه ایران و جهان، شامگاه سه شنبه هفته گذشته چهارم آبان ماه در تالار ایرج بسطامی واقع در بوستان مادر برگزار شد. در این مراسم که به همت انجمن ادبی انس با حافظ کرمان و با حضور بیش از چهارصد مخاطب برگزار می شد، چهره هایی همچون دکتر حامد حسینخانی و مهرداد نصرتی گوشه هایی از دلایل موفقیت و شهرت حافظ را به حاضرین توضیح دادند. شعر خوانی و اجرای موسیقی سنتی از دیگر برنامه های این مراسم بود که شبی به یاد ماندنی را برای حاضرین در جلسه رقم زد. آنچه در ادامه می آید گزارش کرمان امروز از این مراسم است که چشم نواز مخاطبان ادب دوست کرمانی خواهد بود.
همتی ستودنی
در ابتدا لازم است اشاره ای به برگزار کنندگان این مراسم شود که خالی از حسن نیست. انجمن انس با حافظ کرمان قریب به شش سال پیش توسط جمعی از بازنشستگان کرمانی تشکیل می شود. این افراد که در سال های جوانی با فعالیت هنری و حضور در محافل ادبی انس گرفته بوده اند، برایشان به هیچ وجه مقدور نبود که بعد از یک عمر فعالیت به گوشه ای پناه ببرند و با انگ بازنشستگی روزگار خود را سپری کنند. از همین رو این افراد دل زنده تصمیم به راه اندازی محفلی ادبی به بهانه حافظ خوانی می گیرند. محفلی که به گفته علی صالحی -یکی از بانیان آن- ابتدا در تالار مهر، واقع در خیابان زریسف و در پنج سال اخیر نیز در خانه مهر بازنشستگان واقع در بوستان مادر برگزار می شود. جلسات هفتگی حافظ خوانی و خواجو خوانی این انجمن هر سه شنبه از ساعت پنج عصر در این مکان برگزار می شود. جلساتی که طبق مشاهدات خبرنگار «کرمان امروز» محفلی بسیار گرم و صمیمی و البته با حضور افراد سالخورده و جوان کرمانی است. در کنار حافظ خوانی و بحث تخصصی، نوازندگی و خوانندگی بعضی از این افراد نیز بر گرمی و رونق آن افزوده است. علی صالحی از دیگر بازنشستگان و جوانان کرمانی نیز می خواهد که در این جلسات حضور داشته باشند. راه اندازی و فعالیت گروه کر بانوان بازنشسته که در این مراسم نیز اجرایی تحسین برانگیز داشتند، از دیگر اقداماتی است که در خانه مهر بازنشستگان در حال انجام است.
گرامیداشت با کمی تاخیر
پس از آغاز مراسم که با شعرخوانی و اجرای گرم سید رضا خضرایی همراه بود، مختار سلاجقه به عنوان مدیر هیات مدیره انجمن انس با حافظ ضمن توضیحاتی درباره دلایل شهرت و محبوبیت روز افزون حافظ به حاضرین در جلسه گفت: روز جهانی بزرگداشت حافظ بیستم مهرماه است. ولی از آنجا که در سال جاری این روز مصادف با روز تاسوعای حسینی بود، از همین رو ما این مراسم را به امروز موکول کردیم تا هر چند با تاخیر اما شاهد گرامیداشت حافظ در کرمان باشیم.
حافظ استاد ساختار گرایی
مهرداد نصرتی در این جلسه مقاله ای با عنوان بررسی شکل شناختی اشعار حافظ ارائه کرد. این شاعر کرمانی که هم اکنون در مقطع دکتری زبان و ادبیات فارسی مشغول به تحصیل است، پس از خواندن یکی از غزل های حافظ این سوال را از مخاطبان داشت ؛ چرا با وجودی که این همه شاعر که پس از حافظ آمده اند، اما باز هم به گواه منتقدین هیچ یک از این افراد حتی قابل مقایسه با این شاعر بزرگ نیستند؟ به گفته نصرتی شعر حافظ از تمامی شیوه های نقد ادبی و حتی شیوه های مدرنی همچون ساختار گرایی، هرمنوتیک یا نقل تاویلی و سایر نقدهای مدرن، منتقدین را با شگفتی مواجه کرده است و این افراد با تمام علم خود در مقابل حافظ سر خم می کنند. نصرتی در ادامه با اشاره به اینکه به تعداد خوانندگان شعر حافظ برداشت ها و تاویل های مختلف وجود دارد، گفت: توان برانگیختن سلیقه های مختلف ادبی، استفاده از تصاویر بدیع و شگردهای مختلف زبانی همه نشان از بلیغ بودن شعر حافظ دارد. به گفته نصرتی شعر حافظ همانگونه که از نظر معنایی در اوج قرار دارد، از جنبه فرم و ساختار نیز در اوج است. وی سپس با ذکر نمونه هایی نشان داد که حافظ در هر یک از ابیات شعر خود از واژه هایی استفاده کرده است که به هیچ وجه نمی توان از مترادفات آن استفاده کرد. به عنوان مثال در بیت: «یا رب این بچه ترکان چه دلیرند به خون/ که به تیر مژه هر لحظه شکاری گیرند» در این بیت اگر به عنوان مثال بخواهیم یکی از مترادفات واژه لحظه را جایگزین کنیم، معنای مورد نظر حافظ کاملا مخدوش می شود. زیرا «لحظه» به معنی حرکت و دنبال کردن چشم، به ویژه در موضوع شکار بوده است. حال شما تصور کنید که به چه زیبایی و ظرافتی این واژه توسط حافظ انتخاب شده است و صدها نمونه مشابه از این واژه ها و کاربرد دقیق آن ها وجود دارد که نشان از تسلط کامل این شاعر به تک تک واژه هایی داشته است که حافظ در اشعار خود به کار برده است.
اصطلاحات خاص و کارکرد ادبی
دکتر حامد حسینخانی از دیگر سخنرانان این مراسم بود که پیرامون کاربرد اصطلاحات خاص در اشعار حافظ سخنرانی داشت. وی که به عنوان یکی از بهترین غزل سرایان استان کرمان نیز شناخته می شود، اینگونه صحبت های خود را آغاز کرد: یکی از توانایی های شگفت آور حافظ توجه به سلوک ادبی و عرفانی و بهره مندی از دانش های مهم روزگار خود بوده است. به گفته این استاد دانشگاه، حافظ انبوهی از اصطلاحات خاص را در ذهن خود داشته است و با زیبایی تمام این اصطلاحات را در اشعار خود به کار گرفته است.
خاقانی نتوانست، حافظ توانست
وی افزود: شاعرانی همچون خاقانی نیز پیش از حافظ این کار را انجام داده اند، اما اگر اشعار خاقانی را مطالعه کنید به راحتی متوجه می شوید که این شاعر از روی فخر فروشی و تعمدی این واژه ها را به کار برده و به همین دلیل به اصطلاح از شعر بیرون زده است. اما اگر ما اشعار حافظ را بخوانیم در نگاه اول به هیچ وجه متوجه نمی شویم که این شاعر از بسیاری از واژه های تخصصی علوم روزگار خود استفاده کرده است و آن هم با کارکردگی کاملا زیبا شناسانه. مردم عادی بعید است متوجه تخصصی بودن این واژه ها شوند و حتی ادیبان نیز در خوانش های چندین باره پی به این کاربردها می برند. حسینخانی سپس به ذکر نمونه هایی اشاره کرد و به عنوان مثال از اصطلاحات خاص فلسفی، « دور و تسلسل» را مثال زد که یکی از مباحث مربوط به مشائیان است. در بیت: ساقیا در گردش ساغر تامل تا به چند/ دور چون با عاشقان افتد تسلسل بایدش. یا بحث جوهر و فرد در بیت: بعد از اینم نبود شایبه در جوهر فرد/ که دهان تو در این نکته خوش استدلالیست. و نمونه های بسیار زیادی از این اصطلاحات که نشان از معماری و کارکرد گرفتن های جدید از واژه هایی تخصصی روزگار خود دارد.
اشعار حافظ در پرده موسیقی
تنبک نوازی آرمین کاویانی، تار علی صفاری و آواز علی صالحی، اجرای گروه سه تار نوازان ارفع کرمان و اجرای گروه کر بانوان فرهنگ از جمله اجراهای موسیقی این مراسم بود که با خواندن اشعار حافظ صورت آواز لذتی دو چندان به این مراسم داده بود. گروه سه تار نوازان ارفع کرمانی به سرپرستی فواد توحیدی و اجرای جوانان پرشور کرمانی، همچون اجرای دف نوازان ارفع که شهرتی جهانی دارد، با خلاقیت مثال زدنی فواد توحیدی تشکیل شده است و به رغم جوانی و نوپایی گروه، اجرای این افراد به قدری زیبا و تاثیر گذار بود که پس از اتمام، تمامی حاضرین در سالن به احترام این افراد ایستاده ایشان را مورد تشویق قرار دادند تا از این پس به صورت رسمی شاهد فعالیت و احتمالا برگزاری کنسرت سه تار نوازان ارفع کرمانی نیز باشیم.
غربت خواجو
سید رضا خضرایی در پایان این مراسم به نکته مهمی اشاره کرد و آن اینکه: متاسفانه خواجو در تاریخ ادبیات و حتی در شهر خود نیز غریب مانده است. همه ما دیوانی از حافظ را در خانه خود داریم و حتی امروز شاهد بزرگداشت این شاعر در کرمان هستیم. اما حتی بسیاری از اهالی مطالعه نیز در کرمان دیوان خواجو را در خانه خود ندارند و این در صورتی است که حافظ تمام شهرت خود را مدیون خواجوی کرمانی است، «استاد سخن سعدی است نزد همگان اما/ دارد سخن حافظ طرز سخن خواجو» وی از همه مردم کرمان این خواهش را داشت که حتما دیوان خواجو (نمونه ای از زیباترین غزلیات خواجو توسط نشر نون منتشر شده است) را تهیه کنند، تا پس از خواندن و مطالعه متوجه شوند که غزلیات خواجوی کرمانی نیز دست کمی از اشعار حافظ ندارد و حتی در مواردی از اشعار حافظ نیز سرآمد است.

|+| نوشته شده توسط سعید احمدی در سه شنبه هفتم دی ۱۳۹۵ |